NINA’S NOTIES 

Gevangen verlangen

Een aantal maanden terug vond ik een woord. Dat is iets wat me vaker overkomt. Ik spaar ze. Soms omdat ze mooi zijn, soms omdat ze lelijk zijn. Wellicht een vreemde verzameling, maar vaak een moment van verwondering voor mij. Wolkenkrabben.                                           Waarom het me verwonderde wist ik niet. Misschien, zo leert mijn scriptieonderzoek mij, ligt de schoonheid van verwondering in het niet-weten en gaat het vooraf aan het geven van betekenis en woorden aan ervaringen. Ik knipte het uit, liet het op me inwerken en borg het op in een doos vol woorden. Laatst vond ik het terug.

Nu de zomer voor de deur staat, de donkere dagen en de diepe winterslaap achter ons gelaten zijn, breekt een periode van transformatie en ontwikkeling aan. We mogen weer stralen. Dit zien we in de natuur, maar ook bij de menselijke soort terug: we zijn jong en willen wat.

Door: Nina Spa

Je wilt en hebt de vrijheid de mogelijkheden te ontdekken. Enerzijds wil je de wolken krabben en alsmaar hoger en verder gaan. Anderzijds roepen de oneindige keuzes ook een gevoel van onbehagen op. Je bent angstig voor de mogelijkheden; in de reis omhoog heerst de angst te vallen. De angst die zich aandient als je in het diepe kijkt. Een gevoel van onbehagen, ongemak en het je niet thuis voelen in de situatie. Je bent jong en je wilt wat. Maar wát, dat weet je eigenlijk niet.

“De foto’s fascineren mij. Ze lijken echter dan echt.”

De foto’s van Rineke Dijkstra toonden mij dit ongemak. Het toonde mij een gevangenschap; als een stilstand in de beweging van het leven. Gevangen in een verlangen naar ontwikkeling en groei, waar angst en onzekerheid onvermijdelijk lijken te zijn. De nog oneindig lijkende mogelijkheden van de jonge mens. Alles staat nog voor de deur. Deze vrijheid maakt wellicht angstig.

De tentoonstelling is momenteel te zien in de Pont in Tilburg. Ik kende Dijkstra van haar internationaal bekende serie Strandportretten. Met deze reeks foto’s vestigde zij haar naam als maker van portretten die de identiteit, kwetsbaarheid en waardigheid van de mens op unieke wijze in beeld brengen. Op het eerste gezicht lijken de portretten van de jongeren in de natuurlijke omgeving van een strand, sober en simpel, maar het zijn geen portretten in klassieke zin. In al haar series legt Dijkstra niet enkel de persoonlijkheid van de jongeren vast; ze doet meer. Ze wil portretten maken die iets zeggen over de complexiteit van de afgebeelde. Ze focust zich op hun houding, blik, gebaren en uitstraling, waarin een spanning zichtbaar is tussen werkelijkheid en compositie. Ze zoeken een houding. Het individu wordt zichtbaar.

De foto’s fascineren mij. Ze lijken echter dan echt. Als zeventiende-eeuwse portretten. Het meisje met de parel kan ertussen hangen, denk ik nog.

“In al haar series legt Dijkstra niet enkel de persoonlijkheid van de jongeren vast; ze doet meer.”

Haar techniek is uitzonderlijk. Zíj schept de voorwaarden en speelt met het licht dat natuurlijk lijkt, maar toch nét anders is. Ook de keuze van de figuren gebeurt zorgvuldig, maar tegelijk is er ruimte voor spontaniteit. De zeer gedetailleerde foto’s gaven mij het gevoel dat ik bij de jongeren naar binnen keek. Midden in hun onzekerheid en ongemak. Puurdere echtheid bestaat niet.

Mensen om me heen lachen zacht. Gniffelen. Voelen zij dit ongemak? Herkennen ze een schaamte?

Het thema ontwikkeling keert in de verschillende series terug. Het zijn jongeren op de grens van volwassenheid op zoek naar hun identiteit. De foto’s verbeelden de worsteling van de jonge mens in ontwikkeling.

In een van de films toont ze jongeren in een club in Liverpool. Bij de dansende jongelingen is een spanningsveld zichtbaar tussen enerzijds het stevige uitgaan en anderzijds de onzekerheid en het ongemak. Mensen om me heen lachen zacht. Gniffelen. Voelen zij dit ongemak? Herkennen ze een schaamte? Hoe banaler, hoe extremer, hoe meer geroezemoes in het kleine zaaltje. De film toont twijfel, zelfverzekerdheid, branie, kracht en kwetsbaarheid. Ogen vol van angst; blikken die open zijn en toch gesloten. Je kijkt zo de ziel in. Een ziel vol onzekerheid. De jongeren lijken het ongemak eruit te willen stampen.

De coming-of age film Lady Bird, die ik een aantal weken geleden in het Louis Hartlooper zag, deed me hieraan denken. De film over de relatie tussen moeder en dochter bevat een berustende wijsheid. ‘Lady Bird’ zet zich af tegen haar moeder, maar lijkt meer op haar dan ze denkt. In de Volkskrant werd de film omschreven als de moeizame weg naar volwassenheid. Ook hier staat het opgroeien, het loskomen van ouders en op eigen benen staan, centraal. Je wilt wat, de wereld in. De reis starten. De wolken krabben en daar voorbij trekken.

Je bent jong en je wilt wat. De wijde wereld in. De vrijheid van de mogelijkheden geeft angst. Zoals Kierkegaard mij leerde, zit de angst in het mogelijke; de mogelijkheid te
springen.

Mijn boodschap luidt: je bent jong en je wilt. Klim naar die wolken en raak ze aan. Spring (met een parachute) de vrijheid in.

Categorieën: column