NINA’S NOTIES 

Vakmanschap is meesterschap

Voor de één een ware hel, voor de ander een bevrijding: het schrijven van een scriptie. Enige mate van vrijheid, bijna niet meer in de collegezaal, geen verplichte literatuur, en als je geluk hebt, kan je je verwondering alle ruimte geven die het vraagt en ook verdient. Duiken in boeken die je interesse doen ontwaken, verdrinken in de vragen die maar blijven opkomen. Dit is zoals het schrijven van je scriptie, je ‘meesterstuk’, zou moeten zijn. Een scriptie is een meesterwerk; een proeve van bekwaamheid. De kers op de taart.

Mijn scriptie is klaar en zette mij aan het denken. Wat maakt iets tot een meesterwerk? Binnen de kunst denkt men al gauw aan Hollandse meesters als Rembrandt en Vermeer. Of aan de meesterlijke ontdekkingen van Jan van Eijk. Of aan Jeroen Bosch en zijn duistere figuren. Of misschien toch aan míjn eigen kleine tekening?

Ik besloot Google erop na te slaan en om raad te vragen. Ik zocht de definitie van het begrip meesterwerk. ‘Een meesterwerk is een kunstwerk dat erg goed is’.

Door: Nina Spa

De zomer is voorbij. Maanden van buiten zijn, genieten en de soms oneindig lijkende vrijheid zijn langzaam vertrokken. Deze vrijheid vulde ik voornamelijk met het bezoeken van vele culturele zaken. Ik bezocht musea en keek mijn ogen uit bij de verschillende tentoonstellingen. Van het WK-zandsculpturen maken in den Haag tot een plaatselijk viltmuseum in de Franse Ardennen. Van het Groninger Museum en de Ploeg tot het atelier van mijn held Dick Bruna. Allemaal meesters als je het mij vraagt. Allemaal meesters op hun eigen manier.

‘Het binnenstappen in de tentoonstellingsruimte was als het binnenstappen van een sprookje’

Mijn verwondering begon deze zomer vroeg. Het begon bij de tentoonstelling ‘Reflections’ van Jan Taminiau in het Centraal Museum. Wat een ware meester is dat. Een korte introductie is misschien op zijn plaats. Jan Taminiau is een ontwerper, een modeontwerper, maar niet zomaar een. Het is een meester in het creëren van vernieuwend werk en vooral bekend van de jurk die koningin Máxima droeg tijdens de inhuldiging van haar man.

Het binnenstappen van de tentoonstellingsruimte was als het binnenstappen van een sprookje. Als het vallen in een gat dat leidt naar een andere wereld; een wereld van fantasie en verwondering. Als betoverd waande ik mij in die andere wereld, een universum van schoonheid, aandacht, van couture en perfectie. Begeleid door de stem van de maker zelf, maakte ik kennis met de wereld van deze artiest.

‘Een meesterwerk geeft een kijkje in de leef- en denkwereld van de artiest’

Via een uitgezaagd silhouetgezicht stapte ik bijna letterlijk in het hoofd van de kunstenaar. De tentoonstelling geeft een overzicht van zijn creaties en een inkijkje in het werk- en denkproces van de ontwerper. In een balzaal sprankelden rijk geborduurde topstukken mij als bezoeker tegemoet.

Ik maakte kennis met de productietechnieken, het ontwikkelen van unieke materialen en het ‘ouderwetse’ vakkundige handwerk. Het ambacht kreeg alle tijd en aandacht die het verdiende. Inspiratiebronnen werden getoond en de proefborduursels lieten de precisie van het werken met bijna onzichtbare details zien. Duizenden palletjes en kraaltjes schitterden in de ruimte.

Ooit las ik de zin in de krant: “Geen moraal in het museum, maar kunst”. Dit was voor mij de meest passende omschrijving van deze indrukwekkende tentoonstelling. Het leerde mij dat kunst ook gewoon enkel mooi of indrukwekkend kan zijn. Pure aandacht, ambacht en liefde is wat zijn werk naar mij uitstraalde. Iedere kraal, ieder palletje, overal is tot in detail nagedacht en bij stilgestaan.  

Een meesterwerk geeft een kijkje in de leef- en denkwereld van de artiest. Een museum is een plek waar het werk het respect kan krijgen dat het verdiend. Ik pleit er dan ook voor om van het museum (weer) een heilige plek te maken. Net als in een bibliotheek waar de stilte een ode is aan het boek van de schrijver, is de stilte in het museum als een ode aan het meesterwerk van de artiest.

Door te werken met de liefde in je vingers, verandert de creatie in een meesterwerk. Hiertoe komen vraagt om liefde, passie en aandacht. Deze passie zag ik terug bij Dick Bruna in de manier waarop hij met overgave werkte aan zijn meesterwerken. De eenvoud, de toewijding en het vakmanschap zijn af te zien aan zijn grote hoeveelheid creaties. Ieder is een meester op zijn eigen manier, in zijn eigen mate en grootte.

Een meesterwerk is als een boek of een verhaal. Zoals een roman een manier kan zijn om de wereld te leren kennen, kan een kunstwerk dat ook zijn. Kunstkijken is verwondering en leert je de wereld van binnenuit kennen, net als bij een roman. Door de ogen van de schrijver of kunstenaar aanschouw je de wereld op een andere manier.  

Een van de dingen die mijn scriptieonderzoek mij leerde, is dat kunst een manier kan zijn om met verwondering naar de wereld te (her)leren kijken. Een werk dat deze beweging op gang kan zetten, is voor mij een meesterwerk. Het oproepen van verwondering bij de aanschouwer, lezer of luisteraar, maakt een kunstwerk tot een meesterwerk. Groot, klein, diepgaand, intens, oppervlakkig, kort of lang.

‘Kunstkijken is verwondering en leert je de wereld van binnenuit kennen, net als bij een roman’

Een meesterwerk kan om verschillende redenen een meesterwerk zijn. Het laten ontstaan van een beweging bij de aanschouwer, het doen ontwaken van de verwondering, de aandacht en liefde in de vingers van de maker en de betovering die je kan grijpen.

Het een is niet ‘beter’ dan het ander. Het muisje van vilt, in het plaatselijke viltmuseum in de Franse Ardennen, geeft mij dezelfde verwondering als de sprookjesachtige topstukken van Jan Taminiau. En de kunstwerkjes die Dick Bruna gedurende zijn leven maakte, zijn grootse kleine meesterwerkjes voor mij.

Categorieën: column